

Zenzele UMHLOBO

UYANDISWA L.SOCENYWA
unama-21 eminyaka, uthanda ukubhalelwa ngamatyendyana aneminyaka ephakathi kwama-22 nama-30. UYandiswa uthanda ukubukela umabonakude, ukuphulaphula umculo nokuya ecaweni. Mbhalele uYandiswa kwa-35 Grotto Road , Rondebosch , 7700, Cape Town , 8000.

UWISEMAN MLAUZI ufuno amaqabane. Aselayo natshayayo angazihluphi. Uthanda ukufunda iimagazini . ukuphulaphula unomathotholo, ukubhala iincwadi, ukudlala ibhol 'ekhatywayo, ukubukela umabonakude nokuphana ngeefoto nangezipho. idilesi yakhe yile Z.R.P.Chitungwiza, PO Box 68, Seke Chitungwiza, Zimbabwe.

ULINDA NDLOVU angathanda ukuqhagamshelana namanenekazi aneminyaka ephakathi kwama-30 nama-35 aneenjongo zobudlelwane
obuluqilima, Abaselayo nabatshayayo bangazihluphi. Uthanda ukubukela iifilim , ukubukela umabonakude nokuphulaphula umculo. Mbhaleleni ngesiNgesi okanye isiZulu nifake ifoto . Nantsi idilesi yakhe 5999 Orlando East , PO Box Orlando , 1804.


UENOCK MOONO linene elinama-25 eminyaka, lifuna abahlobo. Uthanda ukufunda iBhayibhile , iimagazini , ukubukela ibhola ekhatywayo, umabonakude nokubhala iincwadi. Makabhalelwe ngesiNgesi kuphela. idilesi ithi Mwendieen investments Ltd . PO Box 61137, Livingstone , Zambia .


USMYTHY KAMWENDOH linene
eline-19 leminyaka ufuna amoqabane. Uthanda ukucula umculo wokholo, ukuphana ngezipho, ukufunda iincwadi, ukudlala ibhola ekhatywayo nenetball . idilesi yakhe ithi Saint Kizito Dec , PO Box 5541. limbe. Malawi.

UJENNY CHIGORA linenekazi elinama-23 eminyaka, unqwenela ukubhalelwa ngabahlobo. Uthanda ukuphulaphula umculo, ingakumbi owecountry nowokholo, ukuya ecaweni, ukufunda nokudala ubuhlobo obutsha. Makabhalelwe ngesiNgesi kuphela kule dilesi Nyamaropa Primary School , PIA Madziwa, Bindura , Zimbabwe .

UREVAI CHAKUPA linene
elinama-25 eminyaka ubudala elinqwenela ukubhalelana naye nabani na, Uthanda ukudlala ibhola ekhatywayo, ukubukela iifilm , ukukhenketha, ukuphana ngezipho nokuphulaphula umculo. Makabhalelwe ngesiNgesi nangesiShona athunyelelwe neefoto kule dilesi 3380, 44 Crescent , Glen View 4, Harare, Zimbabwe.

ULEN MWANZA linene elinama23 eminyaka elinqwenela ukubhalelwa ngamanenekazi aneminyaka ephakathi kwe-19
nama-25. Uthanda umculo, umabonakude, ibasketball nevolleyball. Nantsi idilesi yakhe 51A Tangai Street , PO Dzivarasekwa , Harare.

UTHOMAS SELEBI linene eli nama-20 eminyaka unqwenela ukubhalelwa ngamanenekazi aneminyaka ephakathi kwe-15 nama-22. Uthanda umculo wokholo, ukuqubha nokudlala ibhola ekhatywayo. Makabhalelwe ngesiNgesi , isiSuthu okanye isiTswana athunyelwe nefoto , Nantsi idilesi yakhe PO Box 1584 , Mogwase, 0302.

UKAKWALLY NGHILUNILUA
linene eli nama-20 eminyaka elinqwenela ukubhalelwa ngabaneminyaka ephakathi kwe-18 nama-23. Uthanda ukuphulaphula umculo wereggae , ukubukela ibhola ekhatywayo nokufunda iimagazini . Makabhalelwe ngesiNgesi isiKwanyoma okanye isiKwangari kule dilesi PO Box 5D OSHIKANGO , Namibia .











Zenzele UMHLOBO


UJOY CHIKOMO inene elinama-21 eminyoka elinqwenela ukubhalelwa ngabantu abane-17 eminyaka nangaphezulu abophuma kulo lonke elimiweyo. Uthanda ukubukela ibhola ekhatywayo, ukuya ecaweni nokufunda iimagazini ngakumbi iBONA. Makabhalelwe ngesiNgesi. idilesi yakhe ithi 115 Shashe crescent, New Mabvuku, Harare, Zimbabwe.

UIREEN CHERE linenekazi eline-19 leminyaka, linqwenela ukubhalelwa ngabaneminyaka ephakathi kwe-19 nama-21. Uthanda ukudanisa, ukuphulaphula uDerrick Nzimande nokudlala inetball . Abaselayo nabatshayayo bangazihluphi, Makabhalelwe ngesiNgesi , isiTswana okanye siSuthu kule dilesi PO Box 5440, Mabatho,
8681.

UNYADZANI EDWARD RAIDANE
linene elinama-26 eminyaka elinqwenela ukubhalela
nangubani na ophakathi kweminyaka eli-16 nama-20. Uthanda ukuphulaphula umculo opholileyo nowokholo kwanokuya ecaweni. Makabhalelwe ngesiNgesi athunyelelwe neefoto kwidilesi ethi: PO Box 1402, Dzanani,
0955.

UMARTHA MBERA une-14
Leminyaka kwaye unqwenela ukwakha ubuhlobo. Uthanda ukuya ecaweni, ukuphulaphula umculo wokholo, ukudlala inetball nokubukela iividiyo Makabhalelwe ngesiNgesi kuphela, Nantsi idilesi c/o Mrs .
S. Mbela, PO Box 721, Blantyre , Malawi.

ULEN MWANZA linene elinama-23 eminyaka elinqwenela ukubhalelwa ngamanenekazi aphakathi kweminyaka eli-19 nama-25, Uthanda ukuphulaphulo umculo, ukubukela imiboniso nokudlala ibasketball nevolleyball . idilesi yakhe ithi: 51A Tangal Street , PO Dzivarasekwa, Harare .

UJENNY CHIGORA linenekazi elinama-23 eminyaka elinqwenela ukuqhagamshelana nabantu abaneminyaka ephakathi kwama-20 nama-30. Uthanda umculo. ingakumbi owecountry nowokholo kwanokuya ecaweni, ukufunda nokuzenzela abahlobo abatsha. Makabhalelwe ngesiNgesi kuphela kule dilesi Nyamaropa Primary School . P/A  Madziwc* , Bindua , Zimbabwe.

UT.E.M. SEKHOTO linenekazi elinama-34 eminyaka elinqwenela ukuhlangana namanene aphakathi kwama-34 nama-45 eminyaka, Makabhalelwe ngesiSuthu kule dilesi : 34 Da Gama Street , Sasolburg , 9570.

UP.B.OLIPHANTS linenekazi elinama-23 eminyaka elinqwenela ukuzakhela ubuhlobo namanene aphakathi kweminyaka engama-27 nama-32. Abaselayo nabatshayayo
bangazixhamli. Uthanda ukuya ecaweni, ukucula kwanokupheka. idilesi yakhe ithi 9721 Zone 7B , 1982 .

UA.M.MOFIHLI linenekazi elinama-38 eminyaka elinqwenela ukubhalelwa ngamanene aphakathi kweminyaka engama-40 nama-50 afuna umhlobo wenene, Abaselayo nabatshayayo bangazihluphi. Uthanda ukukhenketha, ukuphulaphula unomathotholo, ukubukela umabonakude, ukubhala iileta kwanomculo wokholo. Makabhalelwe ngesiSuthu kwiileta nifake iifoto . ithi idilesi yakhe 4 Thrush Street , Rand , Krugersdorp , 1739.

ULEBAJWA MPHAFI linene eline-15 leminyaka elinqwenela ukuzenzela ubuhlobo nabantu abaphakathi kweminyaka eli-15 nengoma-40 abaphuma nkalo zonke zehlabathi. Makabhalelwe ngesiSuthu okanye isiNgesi athunyelelwe neefoto . idilesi yakhe yile Box 537 , Maputswe, Lesotho, 350.








Olu lwazi livela kuMcebisi Kwezomthetho










UMCEBISI KWEZOMTHETHO


NGABA KUVUMELEKILE
UKUNCITSHISWA KOMVUZO
Ndisebenza kwivenkile endamkela ngeveki kuyo. Bathe bakuncipha abathengi umnini- venkile wawunciphisa nge-R50 umvuzo wam. Ndifuna ukwazi amalungelo am nokuba umqeshi unayo na imvume yokunciphisa umvuzo wakho. Ndisebenza ngokusisigxina kodwa andilolungu lombutho wabasebenzi. NguK.L.M., eSoshanguve. Isivumelwano somsebenzi sesokuba umqeshwa uza kwenza umsebenzi othile aze amkeliswe umvuzo othile ngumqeshi wakhe. Umqeshwa ufanele awenze kakuhle nangokwanelisayo umsebenzi wakhe kungenjalo uyakuba wophula isivumelwano. Umqeshi yena ufanele anike umqeshwa umsebenzi aze amamnkelise umvuzo ngomsebenzi wakhe. Xa umqeshi engamniki umqeshwa umsebenzi uya kuba wophula isivumelwano ngaphandle kokuba uyawuhlawula umvuzo womqeshwa. Oko kungenxa yokuba umqeshwa ufanele achithe ixesha lakhe esebenzela umqeshwa yaye akafanelanga aye kusebenza kwenye indawo ngexesha lomsebenzi. Xa imeko yoqoqosho ikekele kwishishini lomqeshi, yaye kukho imfuneko yokunciphisa imivuzo okanye inani labasebenzi, umthetho uthi kufuneka athethathethane nomqeshi azanme nezinye iindlela zokumelana naloo meko ujengokunciphisa iintsuku zokusebenza, njalo-njaio. Uya kuba wenza okunxanmye nomthetho unmqeshi ngokungathethani nabasebenzi nangokuzenzela isigqibo yedwa. Unako nokucela iSebe laBasebenzi likuncede kule ngxaki.

UQESHWA NGOKUPHELELEYO
EMVA KWEXESHA
ELINGAKANANI?
Ndaqeshwa kwigaraji yepetroli ndathenjiswa ukuba ndiza kuqeshwa ngokupheleleyo yaye ndifumane iintsuku zekhefu ndakugqiba iinyanga ezintathu ndiphangela apho. Ingxaki yam kukuba nangona sendisebenze ngaphezu kweenyanga ezintathu kodwa ndisasebenza iintsuku ezisixhenxe yaye andilifumani ixesha lekhefu. Iyatsalwa imali yeUIF neyomhlala-phantsi qho ngeveki emvuzweni wam. Ngaba kusemthethweni oku?
NguE.N.M., eKempton Park .
Ukuba unengxaki yezomthetho
bhalela kule dilesi : Legal Advisor ,
Bona, P.O. Box 32083 , Mobeni , 4060.
Ucetyiswa	simahla ngomthetho, kodwa qaphela ukuba:
	Iincwadi ziya kuphendulwa kweli khasi kuphela, akukho mntu uya kucetyiswa ngokubhalelwa incwadi.
	Iimpendulo zeencwadi zisekelwe kwizinto ezixeliweyo encwadini, ngoko iBona nabacebisi bethu bomthetho abanakubekwa tyala ngomonakalo
osenokubangelwa licebo abakunike lona.
Ngokwe Unemployment Insurance Act , umqeshi ufanele alibhale phantsi ixesha eliphangelwe ngumqeshwa nemali ebeyamkela emsebenzini. Umqeshi kufuneka atsale i-l% emivuzweni yabaqeshwa kanti kufuneka akhuphe i-1% yomvuzo ayihlawule kwiUnemployment Insurance Fund eya kuhlawula iimqeshwa xa engasebenzi. Ngaphezu koko, ngokweBasic Conditions of Employment Act , ukusebenza ngeCawe kuvumeleke xa unemvume yegosa leSebe laBasebenzi (oko kudla ngokwenziwa yimizi-mveliso neevenkile). Xa umqeshi enemvume yokuqhuba ushishino ngeCawe, umqeshwa osebenze ngeCawe ufanele anikwe imini yekhefu phakathi neveki . Ngokubhekiselele ekuhlawulweni ngokusebenza ngeCawe, umthetho uthi umqeshwa kufuneka ahlawulwe umvuzo oqhelekileyo xa esebenza ngaphantsi kweeyure ezine; okanye abhatalwe umvuzo ophindwe kabini xa
esebenze ngaphezu kweeyure ezine; okanye isinye kwisithathu somvuzo weyure xa umqeshwa efumana ikhefu lemini emva kokuba ebesebenze ngeCawe. Qhagamshelana neofisi yeSebe laBasebenzi yengingqi yakho xa ufuna ezinye iinkcukacha noncedo kulo mba. Kufuneka uzame ukufumana nokuba sikhona na isivumelwano semizi-mveliso nokuthi asophulwanga na.

NDIPHETHWE KAKUBI APHO
NDISEBENZA KHONA
Ndiqeshwe yinkampani evavanya amanzi ePitoli . Ingxaki yam kukuba abasebenzi baphethwe gadalala ngokobuhlanga, kwaye asivunyelwa ukuba sizibandakanye nombutho wabasebenzi.
NguA.B., ePitoli . Usection 27 womgaqo-siseko wethutyana waseMzantsi-Afrika uthi abasebenzi mabaphathwe kakuhle, nto leyo iquka ukuba nelungelo lokuseka nelokuzibandakanya nombutho wabasebenzi. Ngaphezu koko, kuSection 8 kuthiwa wonke umntu uyalingana enmthethweni, yaye akufanelanga kubekho umntu ocalucalulayo ngenxa yohlanga, isini, ubudala, njalo-njalo. Ikho eminye imithetho ekhusela umqeshwa enjengeUemployement Insurance Act ethi wenza ityala umqeshi xa engalibhali phantsi ixesha elisetyenzwe ngabasebenzi bakhe. ISebe laBasebenzi linokunceda kulo mbandela.


AMALUNGELO EMBUYEKEZO
Emva kokusweleka komntakwethu ndaxelelwa ukuba andinakuwafumana amalungelo embuyekezo kuba umntakwethu wayengatshatanga yaye engenabantwana.
nguP.K., eMafikeng .
I-Unemployment Insurance Act inika
ilungelo lembuyekezo elingekho ngaphezulu komvuzo weeveki ezinama-26 ukuba lihlawulwe kubantwana bomntu obehlawula. Ukuze uyifumane loo mali ngokutsho kwalo mthetho, kufuneka ube ubuxhomekeke kuloo ,mntu ngethuba.lokusweleka kwakhe. Ngoko akunalungelo lokufumana imbuyekezo xa ubungaxhomekekanga kuye ngethuba loku.sweleka kwakhe.



Ukuze ube lilungu tsalela umnxeba kwinombolo ethi (011) 726-5260












UNGAWINA
KODWA XA LINGEKHO INGENELO ELICHANE
NGOKUTHE GQATHU, INGENELO
ELINEEMPOSISO EZIMBALWA LIYA KUWINA
NGENELA NGOKU!
Phofu ukuba wenza ngale ndlela unethuba elibhekele phaya lokuwina ibhaso elikhulu.. Nanku umzekelo wokuzolisa isivakalisi ngasinye:





126 BONA XHOSA - October 1996
KUQALA, FUNDA
APHA
* NGOKUNGENELA iBono WORD PUZZLE YETHU UYA KUBA UNCEDA ABANTU ABANINZI. Kunjalo kanye, imali oyithumelayo iya ebhankini . ize ke isetyenziswe ekuncedeni abantu bakowethu kwilizwe liphela. isetyenziswa ekwakheni iipaki zokudlalela. ekuthumeleni abantwana esikolweni . ekwakheni amagumbi okufundela, nakwezinye izinto ezininzi ngokunjalo Ngako oko ke, khumbulo. uya kuba unceda abanye abantu.
* UYA KUBA UYAZINCEDA NAWE.
Kulungile ke, le PUZZLE iya kukunceda ekufundeni isiNgesi. Ukuba unegama ongalaziyo, buza kumhlobo wakho ukuba lithetha ntoni na, okanye ke ulikhangele kwisichazi-magama. Uya kumangaliswa yindlela isiNgesi sakho esiyo kuya siphucuka ngokuphucuka ngayo. Kanti ngaphezulu. unokuwina isityhwentywe semali


OMAWUKWENZE
Kuqala, jonga kwikhasi elilandelayo. Ubona ikhuphoni neepuzzle ezintathu, ziyafana zonke? Kulungile ke, inye kuzo liNGENELO. kwaye ukuba ujonga ngaphaya kwikhasi, uya kufumana amanye amangenelo amane, Ngoku ke, uyayibona na indlela ipuzzle eyenziwe ngaya yazizivakalisi ezingama-20, namagama amabini okanye amathathu kwizibiyeli kwindawo ethile nje kwisivakalisi ngasinye? Ngoku ke, kuphela omawukwenze kukuba ugqibe ngelona Gama lilunge kweso sivakalisi kwiseti nganye yezibiyeli kwisivakalisi ngasinye uze ulibhale ke kwizithuba ezingakwisivakalisi ngasinye. ubhala unobumba abe mnye kwibhloko nganye. Kanti ke usenokuziva ufuna ukukhetha elinye igama kwizivakalisi xa uzalisa elinye ingenelo. Kanti ke, use ngaweza angafani onke amangenelo akho.
UYAYIBONA KE INDLELA EKULULA NGAYO!



KULUNGILE KE!
ingenelo ngalinye olizalisayo lixabisa ama-60c . Lilonke ke xa uzalise lalinye kufuneka uthumele iposoda ye-60c , ukuze uthi ukuba uzalise amabini, ibe yiposoda yeR1,20c . Ukuba ke uwazalise oslxhenxe la mangenelo. kuya kufuneka uthumele iposoda ye-R4,20 .



UKUTHUMELA AMANGENELO AKHO
Makhe sithi nje uzalise amangenelo amahlanu. Loo nto ke ithetha ukuba kuya kufuneka uthenge iposoda ye-R3 (ukhumbule, ingenelo ngalinye ye-60c ). Ngoku ke, bhala igama lakho ne-dilesi kwikhuphoni ngezantsi kwamangenelo amathathu okugqibela ngaphaya kwikhasi, uze ubhale apho nenombolo yeposoda yakho ngokunjalo. Ngoku -oku kUBALULEKE KAKHULU. KRAZULA IPHEPHA LEMAGAZINI LONKE NGOCOSELELO
MUSA UKUSIKA UKHUPHE NALIPHI NA KUMANGENELO
Ngoku ke, bhala ukuba iposoda yakho mayihlawulwe kwiBONA uze ke ufake
iphepha elo liphuma kwiBona kunye neposoda yakho kwimvulophu enye uze uyithumele apha: Bona WORD PUZZLE , Box 32046 , Mobeni ,4060. Ungawaposi nge-rejista omangenelo akho, kunoko, sebenzisa loo mali yerejista ngokuzalisa amanye amangenelo. uze uqinisekise ukuba amangenelo akho uwaposa kakuhle phambi komhla wokuvalwa kolu khuphiswano ongulo:



OKTOBHA 25, 1996 IMITHETHO
l.Ungawathumela amangenelo abe maninzi kangangoko uthanda, iikopi ezifotiweyo kunye nezinye iikopi ezifanelekileyo ziya kwamkelwa. Amangenelo axabisa ama-60c lilinye kunjalonje kufuneka akhatshwe yiposoda yemali epheleleyo. Amangenelo afunyenwe engenamali akasayi kwamkeleka. iiposoda mazingakhroswa. 
2, Amongenelo akasayi kwamkeleka ukuba ngaba omnye unobumba ubhalwe phezu komnye okanye xa nawaphi na amagama engafundeki. 
3. Akakho oya kugqitha ngaphaya kwezigqibo zabagwebi.
4.Nabani na angalungenela, ngaphandle kwaba sebenzi base-Republican Press kunye neentsapho zabo ezikufutshane.
5.Naliphi na ingenelo elifika kuthi emva komhla wokuvala alisayi kusiwa so, Asisayi kuba natyala ngeefomu zokungenela ezilahlekayo okanye ezifika emva komhla wokuvala.
6.	Ukuba akakho owine mpela, ibhaso lentuthuzelo elingama-R5 000 liya kunikwa umntu othumele ingenelo eliphantse lachana. Ukuba kukho abantu abangaphezu komnye kwibhaso elikhulu okanye kwelentuthuzelo imali iya kwobiwa ngokulinganayo.
7.	Igama okanye amagama abaphumelele kwiWORD PUZZLE No.185 aya kukhutshwa kushicilelo luka-Januwari 1997 lweBona.
8.	Amabhaso akukhutshelwa kuphelo abakwindawo ezisebenzisa iiRandi eziyimali yoMzantsi Afrika.
9.	Abantu abaphumelele kwiWORD PUZZLE kufuneka bavume ukufotwa .
Khumbula, kuya kubakho iWord PUZZLE eNTSHA kwiBona yenyanga elandelayo, ekunika ELINYE ithuba lokuwina ibhaso elikhulu esandleni!



		BONA XHOSA - October 1996 113

122 BONA XHOSA- October 1996

Sikunika ilungelo lokwazi

